Zand, zoutwater en wat prut

Wie, Wad, Waar en Waarom

Deel 1

door Paul en Betty Temming

"Dit werd een onvergetelijke tocht. Samen met mijn broer zag ik op zo’n twintig meter naast ons, in een kuil van een golf, de bodem verschijnen”.
Wilde natuur het bestaat nog.

Het is een eenvoudig landschap opgetrokken uit zand, zoutwater en wat prut.
Dieren zijn er ook, maar die zijn eenvoudig. Slakjes, wormpjes en dat soort grut, meestal in het water en in de prut.
Mensen zijn er ook, bescheiden aan het werk of gewoon voor hun plezier.
Wie zijn zij en van waar hun verlangen naar deze enorme onvoorspelbare waterige zandbak.
Vissers en Zand- en schelpenzoekers zijn al eeuwen te vinden in dit verlaten gebied. Ook de beroepszeilschipper met zijn traditionele Klipper, Tjalk of Aak is weer terug in dit vaarwater vol verraderlijke zandbanken en gevaarlijke stromingen. Redders, Slepers en Bergers verrichten hun noeste arbeid al honderden jaren onvermoeid en voelen zich in deze beminnelijke omgeving nog steeds op hun plaats.
Er zijn er die zonder enig winstbejag samen met hun dierbaren de sluis bij Kornwerderzand of Den Oever in noordelijke richting passeren. Met eigen schip of als betalend passagier worden zij het Wad opgespuugd. Zij verzamelen geen zand of gas maar spannende en ontroerende Wadverhalen voor later, voor hun kleinkinderen.

De Waddenzee en de beroepszeilschipper

Ronald Monas is drieenveertig en schipper/eigenaar van de ‘Spes Mea’ uit Zoutkamp. Net uit de luiers krijgt hij van zijn vader zijn eerste zeillessen. Op zijn tiende kopen zijn ouders een twaalf meter lange Tjalk en meren af in Monnikendam. Achttien jaar lang zeilen zij over het IJsselmeer, de Friese wateren en zo nu en dan op de Waddenzee. Begin 1992 geeft Ronald zijn walbaan eraan en koopt de Spes Mea.
Nu zijn de rollen omgedraaid, zijn vader vaart nu alweer meerdere jaren één week per jaar als officiële Deksman mét vaartijdenboekje met hem mee. Dit jaar is hij 70 geworden en nog steeds delen zij de liefde voor het zeilen en het Wad.
Het Wad veranderd doorlopend. Zodra ik in maart nieuwe kaarten koop zijn ze alweer verouderd, ik kan dus nooit op de automatische piloot mijn beroep uitoefenen. De gezelligheid in de meeste havens en de kontakten die ik in de loop van de jaren heb opgedaan maken voor mij het Wadvaren kompleet. Ik kan mijn gasten maar ook mijzelf door dit gebied heen loodsen zonder dat wij ons ook maar één moment vervelen. De toegevoegde waarde van het varen en het droogvallen op de Waddenzee laat zich niet alleen uitdrukken in hoe mooi dit natuurgebied is maar ik zie haar ook als de mooiste speeltuin van Europa. Ik zou best wel eens een tocht willen varen vanuit één van de havens aan het de voormalige Zuiderzee maar ik ben zo verknocht geraakt aan het Lauwersmeergebied en de korte afstand tot het o zo mooie Oostelijk Wad dat ik een IJsselmeerhaven niet zal kiezen als thuishaven voor mijn schip.

Helemaal stil

Ik heb zoveel mooiste belevenissen meegemaakt op dit Wad. Eén daarvan was dit jaar nog toen ik met een stel randgroepjongeren onderweg was. Het zeilen maakte al veel indruk. Het droogvallen en het lopen over de drooggevallen zandbank, daar werden ze écht helemaal stil van. Het was werkelijk ontroerend om te zien hoe mooi zij het vonden.
Het meest beangstigende moment heb ik meegemaakt tijdens een zeilwedstrijd. In afwachting van beter weer lagen we, gedurende een zware storm, voor anker tussen de twee zandbanken Het Rif en de Engelsmanplaat.
Hoewel ik een groot stokanker heb en bijna zestig meter ketting had uitstaan, sloegen we bij noordwest elf los van het anker en werden we de Zoutkamperlaag opgeblazen. Ik heb toen de beslissing genomen om door te varen naar Lauwersoog, zo hielden we de golfslag ongeveer schuin van achteren. Dit werd een onvergetelijke tocht van drie kwartier waarbij ik ook nog iets aan de verkeerde kant van een boei uitkwam. Samen met mijn broer zag ik op zo’n twintig meter naast ons, in een kuil van een golf, de bodem verschijnen. Het is goed gegaan. In plaats van op pad te gaan zou ik er de volgende keer absoluut alles aan doen om opnieuw stevig tussen de beide banken voor anker te gaan om daar op ‘normale’ omstandigheden te wachten.
Ik heb veel grote zorgen om het Wad, natuurlijk is gaswinning daar één van. Niet minder zorgelijk vind ik het mogelijk verdwijnen van de bemande vuurtorens. Ik vind dat het hier gaat om een veiligheidsaspect en ik vind het echt ongelooflijk dat mensen het in hun hoofd kunnen halen om te denken dat het hele Wad te beveiligen is met alleen radar. Blijkbaar zijn er nog steeds mensen te vinden die een druk kruispunt zonder stoplichten ontwerpen om er ‘helaas’ later achter te komen dat dit mensenlevens kost. Niet echt handig.

De wijsheid in pacht

Wadvaren is niet extreem moeilijk maar onbekend en ongeoefend zomaar het Wad opgaan raad ik niemand aan. Mijn eerste keer op het Wad is al heel lang geleden. Een ding weet nog goed, het was héél erg spannend op die grote hard stromende zee. Je hebt wél te maken met het varen op getijde. In de vele ondiepe stukken (wantijen), zeegaten en haveningangen met sterke stroming schuilt het gevaar.
Om er te gaan varen en ook nog tijd te hebben om te genieten van het Wad is het wel zo handig om een stuk voorkennis en praktijkervaring op te doen. Daarom vind ik het initiatief van Betty en Paul zo onwijs goed. Zij bieden die groep mensen, die tot nu toe iedere keer bij de sluis blijft liggen, een kans om met zeer ervaren zeilers het Wad op te gaan en deze op een verantwoorde wijze te leren bevaren. Het is natuurlijk niet zo dat na het volgen van een dergelijke cursus je de wijsheid in pacht hebt om te alle tijden over het Wad te kunnen varen.
Er zijn meerdere factoren die meespelen bij het Wadvaren. Niet alleen het weer en het getij maar ook het soort en de diepgang van je schip en welke veiligheidsmiddelen neem je mee aan boord enzovoort zijn van groot belang. Op de Waddenzee raak je nooit uitgeleerd. Nogmaals, zonder enige ervaring zou ik nooit zomaar het Wad op gaan. Dat beroepsvaarders een Wadvaarcursus geven aan pleziervaarders vind ik uitmuntend. Niet alleen de kennisoverdracht maar ook het begrip onder elkaar is heel belangrijk.
Ik wil graag benadrukken hoe belangrijk ik het vind dat mensen op het water, waar dan ook, een goede watersportmentaliteit houden. Rust aan boord is een goed begin, maar ook hulp aan medevaarders die misschien minder handig zijn moet blijven bestaan. Het mag niet zo zijn dat omdat wij goed varen over het Wad (voor zover dat waar is) een ander het ook zo doet. Begrip doet meer dan schelden. En ja het is nog altijd zo dat niemand foutloos vaart.

<< Vorige | Overzicht | Volgende >>

De Waddenzee en de pleziervaarder

Guy Moolenaar is bijna vijfenvijftig en eigenaar van de zeeschouw ‘Oubaas’
Al toen Guy nog een klein jongetje was nam de liefde voor de natuur in het gezin Moolenaar een belangrijke plaats in. Papa en mama hadden de voorkeur voor het bos, hij koos voor de ruimte en het water. Eén van zijn vriendjes kreeg een boot en de inmiddels achtjarige Guy was voorgoed verkocht. Dat hij naar de zeevaartschool wilde was geen verrassing. Hierna werd hij stuurman op de Grote Vaart en daarna Officier bij de Koninklijke Marinereserve. Alhoewel varen volgens Guy zo ongeveer het mooiste beroep is wat er bestaat heeft het helaas een groot nadeel: De mogelijkheden tot een gezond sociaal leven zijn niet ruim bemeten. Alhoewel de zee altijd bleef trekken was de overstap naar een walbaan heel eenvoudig. Hij heeft zich altijd aangetrokken gevoeld tot ‘werkboten’. oude sloepen en platbodems. Tegenwoordig zie je Guy en zijn vrouw dan ook regelmatig lekker scharrelen op het Wad.

Het Wad is mijn passie, ik kan eindeloos genieten van de weidsheid in deze oase van rust en stilte. Stromend water geeft een extra spanning, een extra dimensie aan het varen. Op het Wad komt datgene terug wat er in al mijn zeemansjaren is ‘ingestampt’: Geen fouten maken en veiligheid voor alles.
Voor mij is de grootste toegevoegde waarde van het Waddengebied dat de mens en de natuur hier naast elkaar kunnen- en willen bestaan. Planten, dieren en mensen, alles leeft hier in betrekkelijke rust met elkaar. Onze Waddenzee is een van de laatste gebieden in Nederland waar wij als mensen in goed samengaan met de natuur perfect kunnen onthaasten. Laat dit alsjeblieft zo blijven.

Soep met brood

De eerste keer met mijn eigen schip het Wad op herinner ik me als de dag van gisteren. Het is eendekukeltjesweer en we hebben een heerlijke zeiltocht achter de rug van Workum naar Den Oever. Mijn vrouw is voor het eerst mee op zeilvakantie en ons doel is Oudeschild op Texel waar we lekker uit eten willen. Ik barst van het zelfvertrouwen: Ex-gezagvoerder, een rugzak vol ervaring, goed uitgerust schip; wat kan er fout gaan? Tijdens het schutten neemt de wind nog verder af en we varen met een kalm gangetje richting Texel. Geen vuiltje aan de lucht. Het is één uur na hoogwater Harlingen en ik heb dus nog meer dan voldoende tijd om een lekker stukje af te snijden. Zo gezegd, zo gedaan en halverwege gewoon recht op Oudeschild afkoersen. We kunnen de biefstuk al ruiken. Op een gegeven moment zien we zeehonden om het schip heen tuimelen. Op hetzelfde moment lopen we zo vast als een huis en binnen de kortste keren zitten we hoog en droog op ‘de Bollen’. Mijn ego krijgt een gevoelige tik wanneer ik moet bekennen dat ik bij het vaststellen van het tijdstip van hoogwater ben vergeten het tijdsverschil tussen Harlingen en Texel toe te passen. De meewarige glimlach van mijn vrouw maakt het er voor mij niet eenvoudiger op...’s Avonds zijn we in het donker naar dieper water gevaren en voor anker gegaan. Het werd die avond geen biefstuk maar soep-met-brood.
Zwervend over het wad beleef ik ontelbare mooiste momenten. In gedachte ga ik regelmatig terug naar die keer dat we dat hele lange traject van Borkum naar Kornwerderzand voeren. Prachtig weer, 25 graden en continu een mooi oostelijk windje . Alle zeilen van Oubaas in top om maar zo veel mogelijk van het lichte briesje te profiteren. Onderweg stukken afsnijden waar dat kan en getijdenstops makend in een klein poeltje water, geheel omgeven door drooggevallen banken. In het donker de navigatieverlichting bij en onder een magnifieke sterrenhemel dwars door de oplichtende zee je weg verder zoeken. Ik vond het meer dan jammer toen we vlakbij Harlingen in de drukte terechtkwamen; ieder schip om ons heen leek wel naar Kornwerderzand te gaan.
Het IJsselmeer is een mooi vaarwater wat heel veel aan de watersporter te bieden heeft. In mijn vroege jaren waarin ik ervaring opdeed op open water kwam ik er vaak. In ons kleine bootje lagen we dan steevast in de haven aan de voet van het station in Enkhuizen, gezellig en lekker in de luwte. Tegenwoordig kom ik er bijna nooit meer, aan de ene kant omdat ik verslingerd ben aan Wadvaren, maar met name omdat ik het daar veel te druk vind. Ik zoek graag de rust op, maar ik vind het toch wel leuk wanneer ik een mastje over de kim zie gluren.

Onvervaard

Wadvaren is makkelijk zolang je maar niet vergeet dat het niet gemakkelijk is. Het Wadvaren verschilt wezenlijk met het ‘Veilig-achter-de-dijk-varen; het weer, stroom, veranderende waterstanden, vaarwatermarkeringen, vastlopen, relatief grote afstanden tot havens enzovoorts.
Dat varen op stromend water nog niet zo eenvoudig is merk je wanneer je zo’n knots van een lichtboei bovenstrooms langs probeert te varen... ook ik heb meerdere near-misses op mijn naam staan.
Zelf heb ik het wadvaren in de praktijk geleerd. Door mijn zeevaartachtergrond ben ik in de gelegenheid geweest om al die losse stukjes kennis en ervaring, al die tips en trucs te combineren zodat ik, naar mijn mening, veilig kan varen. De oude spreuk: “Wie varen wil zij onvervaard, doch wake voor gevaren” spreekt nog steeds. Er bestaat echter niet zoiets als ‘veilig varen’; het is genieten, maar tegelijk een constant opletten en afwegen van risico’s. De praktijkopleiding wadvaren vind ik een uitstekend initiatief. Waarom wel leren navigeren, terwijl je in de praktijk alleen maar op de GPS zit te turen, maar niet het belangrijkste van Wadvaren, het ‘Wadvaren’ leren?
Wat is er mooier om van een ‘prof’ een schat aan tips en trucs aangereikt te krijgen waarmee je jezelf zekerder, meer ontspannen en veiliger voelt. Goed, ‘de cost gaet voor de baet uit’, maar er komt zeker een moment dat de opgedane kennis je te hulp komt, ja zelfs je leven en dat van je bemanning kan redden.

Gewoon doen dus!

Helaas merk ik dat ook bij bepaalde categorieën Wadvaarders de lontjes steeds korter worden wat de onderlinge verdraagzaamheid, die toch altijd zo kenmerkend voor de watersporter is geweest, niet ten goede komt. De toename van het aantal snelle speedboten die door de diepe en ondiepe geulen jakkert, het gedoe in de sluizen, vooral aan het voordringen, erger ik me wezenloos en last but not least de afnemende nautische kennis van velen. Een groot en duur schip met onbetaalbare navigatiemiddelen staat zeker niet garant voor goed en veilig varen op de Waddenzee. Op het Wad worden namelijk de bokken van de schapen gescheiden.

“Over het schip vliegt de bootsman heen en weer,
Als een hese dog gaat hij in de storm tekeer.
Stuntels zet hij steeds weer aan tot spoed,
Experts prijst hij, wie bang is geeft hij moed”
(De sophie)

Wordt vervolgd ……………

Klipper Isis Tags

'Waddengoud' vrolijke website klipperisis.nl Wadvaarbewijs II Zeilevenement Waddenzee Bedrijfsuitje zeilen: Al 18 jaar groot succes!