Op stroom



Ja, het kan heel hard stromen op het Wad. Hoe snel het stroomt kun je
lezen in een Stroomatlas. Op deze overzichtskaarten geven de pijlen de
stroomrichting en snelheid aan. Kijk je bijvoorbeeld bij ‘4 uur voor
hoogwater Harlingen’ dan zie je dat er op dat tijdstip tussen
Terschelling en Vlieland op het Schuitegat wel meer dan 2 knopen stroom
staat. Kom je dichter bij het vaste land dan zie je dat de stroomsterke
beduidend afneemt. Dit geldt zeker ook op die plaatsen op het Wad waar
twee vloedstromen elkaar tegenkomen; dit heet een wantij.



Ook aan de tonnen kun je zien hoe hard het stroomd. Het lijkt of ze met
een heel hoge snelheid door het water worden gesleurd. Zelf zeil je met
ik weet niet hoeveel m2 zeil omhoog, maar het lukt je niet om de ton in
te halen. Je realiseert je pas écht hoe hard het stroomt als je van
dichtbij dit verschijnsel ziet, mooi en indrukwekkend. Hoe langer we
varen hoe meer respect we krijgen voor de kracht van de massa water die
komt en gaat. We kunnen en willen niet zonder de bakens op zee. Maar,
tot het Ministerie van Verkeer en Waterstaat besluit om ze van een
zacht en donzig fluorescerend materiaal te maken, blijven we ze zeker
op stromend water met de grootst mogelijke voorzichtigheid benaderen.



Op stroom varen en er mee spelen is fantastisch. Het geeft het varen
een extra dimensie; stroom mee, dan schiet het lekker op, stroom tegen,
dan duurt de dag lekker lang. Het Waddenspel is een kwestie van
plannen. Om de reis zo te plannen dat je bijna alleen stroom mee hebt,
is een uitdaging en leuk en interessant om uit te zoeken. De
stroomatlas is hierbij een hulpmiddel. Een eenvoudige stroomatlas is
opgenomen in het waterstandenboek HP 33. De ‘bijbel’ voor het Wad.



Het zachte bed



Neem bijvoorbeeld eens de tocht van Terschelling naar Texel. Wanneer je
op het juiste tijdstip vertrekt kun je er voor zorgen dat je zo min
mogelijk stroom tegen hebt. Dit is niet makkelijk; waait het net wat
harder dan ben je te vroeg, is er minder wind dan verwacht dan ben je
te laat om van de optimale stroom te kunnen profiteren.





Die gedeeltes van de route waar je de stroom tegen hebt maak je zo veel
mogelijk gebruik van de ‘binnenbochten’, hier staat minder stroom dan
in de ‘buitenbocht’. Je vaart dan zo veel mogelijk buiten de
stroomdraad. Of nog mooier, je gaat stukken afsteken. Je laat die
zorgvuldig geplaatste tonnen allemaal links liggen en scharrelt over de
zandbanken waar mogelijk. Op de banken staat ten slotte minder stroming
dan in de geulen. Wanneer het je lukt om omstreeks hoogwater in de
buurt van het Scheurrak Omdraai te zijn - de naam doet al vermoeden dat
de stroomrichting hier zal omdraaien - dan zit je goed. Hier ontmoeten
namelijk de vloedstroom vanaf de Texelstroom en de vloedstroom van het
Inschot elkaar. Vanaf dit punt wil je namelijk de ebstroom richting
Texel mee hebben.



Voor de planning van de tocht zul je er voor moeten zorgen omstreeks
‘hoogwater Kornwerderzand’ op het Scheurrak te zijn. Je hebt dan het
grootste deel van de tocht de vloedstroom mee gehad. Als het om
bijvoorbeeld 14.00 uur hoogwater is in Kornwerderzand dan zul je moeten
inschatten hoe laat je van Terschelling vertrekt. Afhankelijk van je
route, door het Schuitengat of door het Slenkje, bereken je het aantal
mijlen en afhankelijk van de wind en de stroomsnelheid de te verwachten
gemiddelde snelheid. Voor een afstand van vijftien mijl met een
snelheid van 5 knopen ga je uit van drie uur varen tot op het
Scheurrak. Om tien uur ontbijt, om elf uur vertrek.



Nu wordt de tocht werkelijk interessant. Ga je over het Zachte bed? Of
volg je liever de betonde geul die met nauwkeurige precisie door
Rijkswaterstaat is neergelegd? Afhankelijk van de diepte van je schip
en het moment dat je voor deze keuze staat ga je wel of niet
experimenteren. Komt het water nog een beetje, of loopt het al weg? De
tonnen zijn dan ideale referentiepunten; aan de tonnen kun heel goed
zien welke richting de stroom op loopt en hoe hard het nog stroomt. Dit
is niet op je GPS te zien.



Aan de hand van je kompas kun je bepalen welke richting het opstroomd,
heb je te maken met een vloed- of een ebstroom. Dit kun je zien in je
stroomatlas. Komt het nog op, dan kun je nog rustig experimenteren;
stroomt het al weg, wees dan heel voorzichtig. Met hoog water vast
lopen is dan het risico…!

Ben je voor 14.00 uur al over het Scheurrak dan heb je de vloedstroom
vanaf Texel nog tegen. Weldra zal de ebstroom je met hoge snelheid
richting Oude Schild meevoeren.



Zeventig pannenkoekschepen en 1639 tonnen te koop



 Voor m’n ogen voltrekt zich een wonder. Zwoele zomerdag, voor anker op
het Hornhuizerwad. Langzaam daalt de waterspiegel, er cirkelen steeds
meer vogels in de buurt, Geultjes en prieltjes worden zichtbaar, ik ben
geen poëet, maar de schoonheid van deze nieuw geboren woestijn toont
zich aan mij. Tijd voor een mooie wandeling, maar denk er aan: voor je
het weet moet je weer terug waden naar je schip. Een riskante
onderneming. De stroming van het opkomende water is verraderlijk, de
net nog droge bodem leek erg vlak maar heeft toch hier en daar een kuil
en het schip ligt toch nog net iets verder dan je dacht. Het schip
begint zelfs al te drijven, draait om zijn anker en jij moet nog 100
meter waden! Heb ik wel genoeg ketting gestoken? Heb ik überhaupt wel
een anker uitgebracht? Lichte paniek maakt zich van je meester. De
stroming wordt steeds sterker, nog 50 meter, nog ….. en ja hoor je bent
weer aan boord. Een ervaring die voor zich spreekt.

Het water gaat, en wonderbaarlijk genoeg, het komt ook weer. En zo gaat
dit dag in dag uit, jaar in en jaar uit, eeuw in en eeuw uit. Stel eens
voor dat we op een mooie zwoele zomerdag met z’n allen zijn
drooggevallen op het Wad en het water komt niet meer op! Als de maan en
de zon plotseling besluiten niet meer aan het water te trekken, gewoon
omdat ze er even genoeg van hebben…. Dan zullen zeventig traditionele
schepen weer een nieuwe invulling aan hun bestaan moeten gaan geven;
van ex-vrachtschip naar ex-passagiersschip naar pannenkoekschip?
Jachteigenaren worden vakantiehuisbezitter en alle 1639 tonnen die
momenteel dienst doen op het Wad kunnen worden verkocht. De
mogelijkheid bestaat dat de politiek zal beslissen dat dit geen optie
is; al deze nostalgische tonnen moeten worden beschermd en voor het
nageslacht behouden blijven als cultureel erfgoed.



Gewoon lekker scharrelen



Speelt de stroming met mij of ik met haar? Het leren om van de stroming
gebruik te maken is een vak apart en als je het onder de knie hebt een
echte kick. Tijdens de Praktijkopleidingen Wadvaren delen wij onze
specifieke kennis van het Wad met de deelnemers. We behandelen de
mooiste, veiligste en snelste routes. Waar en wanneer kun je buiten de
geulen en over de banken scharrelen? Wat komt er kijken bij het invaren
van de havens van bijvoorbeeld Terschelling, Vlieland en
Schiermonnikoog? Het optimaal gebruik maken van het getij en de stroom
geeft het Wadvaren die extra dimensie die er voor zorgt dat het
werkelijk nooit verveelt.





Paul en Betty Temming

Klipper Isis Tags